Yangilangan sana: 2018-10-11 Ko`rilgan: 806

O`zbek adabiy fantastikasi asoschilari - Tohir Xobilov va Tohir Malik (Biz bilgan va bilmagan umr yo`li)

Bugun o`zbek adabiy fantastikasining asoschisi, ko`plab detektiv va diniy-ma`rifiy asarlar muallifi Tohir Malikning asarlarini o`qimagan kitobxonni topish qiyin. Jinoyat to`riga tushib qolgan bandalar va to`g`ri yo`ldan adashgan yoshlar taqdirini jiddiy tahlil va tanqid qiluvchi asarlar Tohir Malik ijodida katta o`rin egallaydi. Shu bilan birgalikda, pand-nasihat, diniy-ma’rifiy yo`nalishdagi “Odamiylik mulki”, “Kuyovto`ra, sizga aytar so`zim bor” singari asarlari kitobxonlar uchun ulkan merosdir. Bunday o`lmas merosni o`sib kelayotgan avlodga yaxshi va sifatli yetkazish maqsadida O`zbekiston Matbuot va axborot agentligi tizimidagi “O`qituvchi” nashriyot-matbaa ijodiy uyida ishlar qizg`in tus olgan. “Shaytanat” muxlislari talabiga binoan, nashriyot beshta qismni o`zida jamlagan ikki jildlik mashhur detektiv janrdagi asarni to`liq nashrdan chiqardi.

Shuningdek, yozuvchining “Talvasa”, “Xazonrezgi”, “Iblis devori”, “Kuyovto`ra, sizga aytar so`zim bor”, “Yolg`on umidlar dashti” kabi asarlari yaqin kunlarda nashrdan chiqadi va kitobxonlarga taqdim etiladi.

Quyida bu ishlarning boshlanmasi sifatida Tohir Malik bilan bo`lgan qiziqarli suhbatni havola qilamiz.

“Shaytanat”ga nom tanlash chog`ida yana qanday nomlarni xayolan o`ylagansiz?

- Hech qanaqa! Faqat shu. Bir oilaning boshiga tushgan falokatni eshitib, shu haqda asar yozsa yaxshi bo`lar ekan degandim. Lekin bu voqea asarni yozish jarayonida voqealar jarayonidan chiqib ketdi. Keyin o`sha voqea asosida “Murdalar gapirmaydilar” nomli asarimni yozdim. Biroq bu mash`um voqea bu asarga ham to`g`ri kelmay qoldi. Asar umuman men kutmagan tomonga o`zgarib ketdi. Hozir esa xamirturush bo`lib turibdi. Nasib etsa, boshqa asar uchun yozish niyatim bor.

- Fantastik, detektiv va diniy-ma`rifiy asarlar yaratgan yozuvchi sifatida bir-biridan butkul farq qiluvchi bu uch janrda ijod qilishga qanday izoh berasiz?

- Hayotda odamzotning aqli yetmaydigan g`alati ishlar bo`ladi. Buni biz tasodif deymiz. Aslida hech narsa tasodif emas. Har bir narsa Xudo belgilab bergan yo`ldan boradi. Masalan, mening yozuvchi bo`lishim ham, siz aytayotgan uch yo`nalishda yozishim ham. Birinchi fantastik qissamni talabalik vaqtimda boshlaganman. Oltmish to`qqizinchi yilda yozib bo`ldim. Bir rus shoiriga ko`rsatsam, bunaqa narsa chiqmaydi, degandi. Bizda bunaqa narsa yo`q, dedi. Unda endi bo`ladi-da, degandim o`shanda. Xullas, qissani topshirib harbiy xizmatga ketdim. Kelsam, qissa Moskvadan tasdiqlanib kelgan ekan. Hojiakbar Shayxovning hikoyalari bilan bir kitobcha bo`lib chiqdi. Sig`may qolganligi uchun qissani qisqartirishdi. Ko`p joylari tushib qoldi. Hatto taxallusimni ham o`zgartirishgan. Tohir Xobilov bo`lib chiqdi. Xobilov mening familiyam. Shuning uchun o`zbek sovez ensiklopediyasining fantastika bo`limiga men ikki kishi bo`lib kirganman: “O`zbek adabiyotining fantastika janrida Hojiakbar Shayxov, Tohir Xobilov va Tohir Maliklar yaxshi ijod qiladi”, deb yozishgandi. Hatto, “Falak” nomli qissam Tohir Malik nomi bilan chiqqanda “O`zbek adabiyoti va san`ati” gazetasida: “Fantastik janrda yangi asar chiqdi. Tohir Malikning uslubi Tohir Xobilovning uslubi bilan yaqin”, deb yozishgan edi. Bunga bog`liq qiziq voqealar juda ko`p bo`lgan. Bir yigit meni ko`rib, “Siz Tohir Xobilovni taniysizmi?” – dedi. Ha, taniyman, sizniyam tanishtirib qo`yaymi, degandim. Mana shunaqa qiziq, shu bilan birga, og`ir holatda fantastika janrining yo`lini ochganmiz. Ustozlarimiz bizni ko`p qo`llab-quvvatlagan. Bu janrning yaxshi qabul qilinishida ularning hissasi katta. Ammo o`sha vaqtda fantastik yo`nalishida yozilgan asar to`g`ri menga kelardi. Yangi yo`nalish bo`lganligi sababli o`ziga xos qiyinchiliklari bo`lgan. Keyin Abdulla Avloniy haqida asar yozmoqchi bo`lib Afg`oniston tarixini o`rgandim. “So`nggi o`q” asarini yozdim. Mening bir “yomon odat”im bor. Qayerda yaxshi narsa o`qisam, uni boshqalar ham o`qishini xohlayman. Ayniqsa, tarbiyaga doir bo`lsa. Men tushunmayman, odam nima uchun yomonlik qiladi? Ozgina vaqt umr ko`rsa… Aytishadi-ku, umr ko`z ochib yumguncha o`tib ketadi, deb. Buning tagida ilmiy haqiqat bor. Haqiqat shuki, Olloh taolo aytadi: Sizlarning ming yilingiz mening bir kunimga teng. Xudoning bir kunini oltmish-sakson yilimizga qiyoslasak, arzimagan vaqt bo`ladi. Odam Ato bir haftada yaratilgan desak, bizning hisobimizda bu oltmish ming yilga to`g`ri keladi. Shunday ekan, nega umrni yomon narsalarga sarflashimiz kerak? Xulosa o`zingizdan. Bir kuni bir o`qituvchi yonimga kelib, sizga rahmat aytgani keldim, “Odamiylik mulki” menga erimni qaytarib berdi, dedi. Avvalroq eshitgandim, bir ayol bu kitobni oldinroq o`qiganimda erim bilan ajrashmas ekanman, degan ekan. Mana yaqinda kitob sotuvchi bir ayol, “Sizga rahmat, qizim “Shaytanat”ni o`qib yaxshi tomonga o`zgarib qoldi”, - dedi. Bu yozuvchi uchun katta baxt, katta quvonch. Hammaning baxt-iqbolini bersin. Xudo xohlasa niyatim bor, tarixiy asar yozmoqchiman.

- Jinoyatchilar olami, ularning qing`ir hayot tarzi va ruhiyatidagi o`zgarishlar. Ayting-chi, detektiv asar yozish uchun yozuvchi avval buni o`zining boshidan kechirishi kerakmi?

- Albatta, hech bo`lmasa qamoqda o`tirganlarning nigohlarini, yuzlarini ko`rib kelishi kerak. Ularning holatini tushunish uchun bu, albatta, zarur. Bir tanishim bor edi. Hech bir sababsiz yigirma to`rt yil o`tirdi. Mening kitobim u yoqlarda ham ko`p o`qilishini eshitganman.

- Tohir Malikning bolaligi va ilk ijodiy qadami qanday bo`lgan?

- Men mashqlarimni Quddus Muhammadiyga ko`rsatganman. Ikki jildlik kitob yozganman “Po`rtanali ummonda suzar hayot qayig`i” degan, o`shanda butun bolalik yillarimni, ijodga kirib kelishimni tasvirlaganman. Tog`am Mirzakalon Ismoiliyning uyida tug`ilganman. Qirq oltinchi yilgi urushlardan keyin ular Berlinda yashashgan, Toshkentda bizning uyimiz yo`q edi. Hozirgi uyni qirq to`qqizinchi yilda qurganmiz. U vaqtda poydevori ham yo`q edi, chiroyli qilib oqlab qo`yganmiz. Menimcha, yozuvchining uyida tug`ilganim uchun ham yozuvchi bo`lganman shekilli. Birinchi hikoyam oltmishinchi yilda chiqqan. “Gulxan” jurnalida. Esimdan chiqib ketgan ekan, yaqinda topib qarasam, tarbiya haqida ekan. Bolalarni ilm olishga rag`batlantiruvchi kichkinagina hikoya ekan. Mana hozir ko`p joylarda ilm haqida gapiraman, hikoyamni esa o`n uch yoshimda yozgan ekanman. Fantastikaga qiziqishim, menimcha, kichkinaligimda ko`p ertak kitob o`qiganligim sababli. Fantastik asarlarimni juda og`ir ruhda yozganman, birinchidan, bizda fantastikada yaratilgan birorta asar yo`q edi. Bu janrni o`rganadigan, o`rgatadigan odam ham yo`q edi. Hammasini o`zimiz qilishimiz kerak edi. Kunduzi qurilishda ishlardim, kechqurun universitetda o`qirdim. ToshDU (hozirgi O`zbekiston Milliy Universiteti)ning jurnalistika fakultetida o`qiganman. O`qishga oyog`imda loy etik bilan borardim. Uyga kelib-ketishga vaqt bo`lmagan. Ham juda sodda bo`lganmiz. Kechki o`n ikkilarda uyga qaytardim. Ayam rahmatli uxlamasdan poylab o`tirardi. Ovqatlangach kitob o`qirdim yoki biroz qog`oz qoralab keyin uxlardim.

- Ana shunday qiyin vaqtlarda ham kitob hamrohingiz bo`lgan ekan-da! Bugungi kunda esa ilm olish uchun kitob mutolaasiga katta e`tibor qaratilyapti, imkoniyat va sharoitlar yaratilyapti. Bizning nashriyotimiz ham kitobxonlar uchun turli mazmundagi kitoblarni taqdim etib kelyapti. Tohir aka, mazmunli suhbatingiz uchun sizga katta rahmat!

Yangi nashrdan chiqqan ”Shaytanat” asarning birinchi jildiga “Qasos”, “Non bergan jon olmaydi”, “Semirgan chumoli” nomli qismlar, ikkinchi jildiga “Oqqush qo`shigʻi”, “Azozil do`koni” nomli qismlar kiritilgan. Kitoblar sifatli muqovalangan, asar voqealariga mos surat va illustratsiyalar bilan boyitilgan.

O`zMAA “O`qituvchi”

NMIU Matbuot xizmati

"O‘qituvchi" nashriyot-matbaa ijodiy uyi ("O‘qituvchi" NMIU) umumta`lim maktablari, oliy o`quv yurtlari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun original, tarjima darsliklar, o`quv qo`llanmalar, shuningdek, o`qituvchilar uchun metodik qo`llanmalar nashr etadi. Buyurtma

Batafsil ma`lumot

Bugun o`zbek adabiy fantastikasining asoschisi, ko`plab detektiv va diniy-ma`rifiy asarlar muallifi Tohir Malikning

Yangiliklarni o‘qishni tavsiya etamiz

TEODOR DRAYZERNING AMERIKA FOJIASI NOMLI ROMANI NASHRDAN CHIQDI

Aziz kitobxonlar, sizlar uchun "O`qituvchi" nashriyot-matbaa ijodiy uyida Teodor Drayzerning mashhur "Amerika fojiasi" romani...

Frankfurt Buchmesse xalqaro kitob ko`rgazmasida o`zbek xalq ertaklari namoyish qilindi

"Frankfurt Buchmesse" xalqaro kitob ko`rgazmasida o`zbek xalq ertaklari namoyish qilindi...

Mashhur yangiliklar